Nieuwsbrief 29

2 oktober 2006

Attributie en gedrag

Handelen naar wanen

‘Safety behaviors’ zijn gedragingen die er op gericht zij om waargenomen en/of geanticipeerde dreiging te verminderen. Een studie heeft onderzocht hoe vaak deze gedragingen voorkomen bij achtervolgingswaan ¹. Honderd patiënten met achtervolgingswaan werden gescreend op safety behaviors, het handelen naar wanen, angst, depressie en psychotische symptomen, geweld en suïcidaliteit. De bevindingen zijn dat 69 patiënten safety behaviors hebben gebruikt in de afgelopen maand. Hoe meer safety behaviors hoe hoger het niveau van emotioneel ongemak was bij de patiënten. Ook geweld of suïcidaliteit in de voorgeschiedenis was geassocieerd met een groter gebruik van safety behaviors. De safety behaviors hangen sterk samen met het handelen naar wanen en niet met negatieve symptomen. De conclusie van de onderzoekers luidt dat safety behaviors sterk samenhangen met het handelen op grond van wanen. De gevolgen van safety behaviors zijn dat zij voorkomen dat de patiënt tegenstrijdige informatie opdoet die niet in overeenstemming is met de waan. Op deze wijze dragen safety behaviors bij aan het bestendigen van de waan.

Attributie

‘Salience’ betekent een verhoogde betekenisvolheid van stimuli in de omgeving van de patiënt. Die heeft dan het gevoel dat er iets belangrijks gebeurt of staat te gebeuren, dat van persoonlijk belang is voor hem. De presentator op de televisie spreekt hem speciaal toe. Die auto toetert niet voor niets: het is een signaal voor de patiënt om iets te doen of te laten.

Deze hypothese over wanen heeft een rivaliserende verklaring, namelijk dat wanende patiënten sowieso meer aandacht hebben voor affectieve stimuli. En dat het dan niet gaat om een misattributie van affectieve betekenis aan neutrale stimuli.

Holt en anderen hebben het onderzocht ². Drie groepen mensen (wanende schizofrenie patiënten; niet-wanende schizofrenie patiënten en gezonde controles) kregen drie taken te doen (lexicale beslissingstaak en twee affectieve classificatie taken).

Bij de lexicale beslissingstaak moet er beslist woorden of een reeks letters een affectief of neutraal of een nonsens woord is. Affectieve woorden worden sneller verwerkt en als wanende patiënten vooral aandacht zouden hebben voor affectieve stimuli, dan moet dit proces bij hen verder versneld zijn.

De twee affectieve classificatietaken bestaan uit het indelen van woorden in neutraal of plezierig en bij de tweede taak in neutraal of onplezierig. Een affectieve misattributie gebaseerd op salience moet leiden tot het vaker misclassificeren van een neutraal woord als affectief beladen en een langere reactietijd voor neutrale woorden.

De eerste hypothese werd verworpen Er waren geen verschillen op de lexicale beslissingstaak.

De tweede hypothese werd bevestigd. Wanende schizofrenie patiënten kennen onplezierige affectie toe aan neutrale woorden en de reactietijden bij neutrale woorden zijn groter.

In het cognitieve model van psychose is het dat stressvolle gebeurtenissen de inhoud van wanen bepalen. Hoe zit het met het verband tussen deze zaken? Een Londens onderzoek werpt licht op de zaak. 41 mensen met een eerste psychotische episode zijn onderzocht naar het voorkomen van stressvolle gebeurtenissen in het jaar voor de psychose en de attributie daarvan bij het ontwikkelen van het thema (achtervolging, depressie en grandioos) en hun wanen en inhoud van hallucinaties ³. Op de gegevens is een factoranalyse gedaan, die vier componenten heeft opgeleverd. De resultaten zijn dat intrusieve gebeurtenissen sterk geassocieerd zijn aan achtervolgingsthema’s, achtervolgingswanen, vervolgende en depressieve auditieve hallucinaties.

Depressieve thema’s waren niet geassocieerd met verlieservaringen (verlies, zelfwaardering, vernedering). Gevaar is echter wel geassocieerd met depressieve wanen. Depressieve stemmen waren juist geassocieerd met achtervolgingswanen.

Er is geen evidentie gevonden dat grandioze wanen een verdediging zijn tegen een negatieve zelfwaardering, verlieservaringen of vernedering. De verbanden zijn zelfs negatief. Grandiositeit is een goede manier om je zelfwaardering hoog te houden, los van het feit of die zelfwaardering vooraf beschadigd was.

Redactioneel

Nog geen abonnement op deze nieuwsbrief? Meld je aan bij www.gedachtenuitpluizen.nl Het registreren is kosteloos. Als u de nieuwsbrief als documentfile ontvangt kunt u de links volgen door de Ctrl toets ingedrukt te houden en de link aan te klikken. Stuur deze nieuwsbrief (Forward) door naar mogelijk geïnteresseerde anderen.

Congres en cursus agenda

Het tweede nationale schizofrenie congres van het kenniscentrum Schizofrenie Nederland is gepland op donderdag 23 november 2006 te Zwolle. Klik hier of op de afbeelding hierboven voor meer informatie (CTRL + klik vanuit een Wordbestand).

Er start weer een cursus Gedachten Uitpluizen in het najaar.

De data zijn 3 en 17 november, 1 en 15 december 2006, 19 januari en 2 februari 2007. De cursus vindt plaats in Den Haag en de kosten zijn € 1100,00. Inschrijving (tot 7 oktober 2006) door naar www.kenniscentrumschizofrenie.nl te gaan en daarna naar <scholing>.

Op de najaarsconferentie van de Vereniging voor Gedragstherapie en Cognitieve therapie wordt op vrijdag 10 november een symposium georganiseerd ‘Een uitdaging voor de gedragstherapeut’ over nieuwe ontwikkeling in de cognitieve gedragstherapie bij psychose. Het voorlopig programma staat op onderstaande internetpagina.

http://www.vgct.nl/_site307/images/PROGRAMMA_VRIJ_BOEK_20060.pdf

Ben Steultjens verzorgt weer een bijscholingscursus: Psychologische behandeling van auditieve hallucinaties.

Het Instituut voor Rationele Therapie te Nijmegen organiseert een sterk op de praktijk toegesneden cursus voor therapeuten die werken met cliënten die in hun dagelijkse leven in sterke mate gehinderd worden door hallucinaties en wanen. Hoewel in deze cursus de veel voorkomende auditieve hallucinaties, het horen van stemmen, centraal staan, zal ook aandacht besteed worden aan andere vormen van hallucinaties, zoals visuele, en aan wanen, in combinatie met hallucinaties. Zowel individuele als groepsbehandeling komen aan bod.

Docent	drs. Ben Steultjens
Data	4 Vrijdagen van 9.30 tot 16.30: voorjaar 2007
Locatie	De Goffertboerderij, Goffertweg 17 6532 AA Nijmegen
Kosten	€ 650,00 inclusief lunch
Erkenning	VGCt-erkenning (25 uurs nascholingscursus) wordt aangevraagd
Inlichtingen	Instituut voor Rationele Therapie, Fransestraat 83 6524 HX Nijmegen. Telefoon: (024) 323 24 36. Het secretariaat is telefonisch bereikbaar op dinsdag, woensdag en donderdag van 10.00 tot 13.00 uur.

Referenties

1. Freeman D, Garety PA, Kuipers E, Fowler D, Bebbington PE, Dunn G. Acting on persecutory delusions: The importance of safety seeking. Behav Res Ther Mar 9 2006.

2. Holt DJ, Titone D, Long LS, Goff DC, Cather C, Rauch SL, Judge A, Kuperberg GR. The misattribution of salience in delusional patients with schizophrenia. Schizophr Res Apr 2006;83(2-3):247-256.

3. Raune D, Bebbington P, Dunn G, Kuipers E. Event attributes and the content of psychotic experiences in first-episode psychosis. Psychol Med Feb 2006;36(2):221-230.