Wat stuurt gedrag bij opdrachtgevende stemmen? Een overzicht van factoren.

Door Eva Tolmeijer

Opdrachtgevende stemmen kunnen gepaard gaan met veel lijdensdruk omdat de inhoud vaak negatief en bedreigend is. Afhankelijk van onder andere de inhoud van de opdrachten en hoe iemand over de stemmen denkt, kunnen opdrachtgevende stemmen ook gepaard gaan met risico’s zoals zelfbeschadiging of beschadiging van anderen. Welke factoren spelen een rol in het niet, gedeeltelijk of wel gehoorzamen van opdrachtgevende stemmen?

In deze systematische review werd voor het eerst een overzicht gemaakt van bestaand onderzoek naar factoren die samenhangen met het niet, gedeeltelijk of wel gehoorzamen van opdrachtgevende stemmen. Zesenvijftig studies voldeden aan de inclusiecriteria. De resultaten waren als volgt:

Gehoorzamen.

Mildere en minder gevaarlijke opdrachten werden vaker opgevolgd dan meer gevaarlijke en gewelddadige opdrachten. Mensen die opdrachten kregen om zichzelf te beschadigen hadden een twintig keer grotere kans om dit ook daadwerkelijk te doen dan mensen die deze opdrachten niet kregen. Het ervaren van de stem(men) als vertrouwd hing ook samen met gehoorzamen. Verder hingen factoren zoals jeugdtrauma, middelengebruik, de ernst van algehele psychoseklachten, sterke emoties (boosheid) en impulsief en terugtrekgedrag samen met gehoorzamen. Ook vonden de onderzoekers dat mensen opdrachtgevende stemmen vaker gehoorzamen als ze geloven dat:

1. De stem welwillend, alwetend of almachtig is.
2. Er nare gevolgen zijn als ze niet luisteren.
3. Ze weinig tot geen controle hebben over de stem.
4. Stemmen sociaal superieur zijn.
5. Ze de stem iets verplicht zijn.

Gedeeltelijk gehoorzamen (de stem tegemoetkomen).

De onderzoekers vonden dat mensen de stem proberen tegemoet te komen of “tevreden te stellen” als ze geloven dat de stem gevaarlijk is. Gedrag zoals het uit de weg gaan van provocatie en zelfbeschadiging om anderen te beschermen hing ook samen met gedeeltelijk gehoorzamen.

Weerstand (actief weigeren en tegenspreken). Het horen van hardere en meer intrusieve stemmen hing samen met het kunnen bieden van weerstand. Net zoals bij gehoorzamen, hing het ervaren van jeugdtrauma samen met weerstand bieden. Verder vonden de onderzoekers dat mensen opdrachtgevende stemmen vaker weigeren als ze geloven dat:

1. De stem kwaadwillend is.
2. De stem weinig autoriteit heeft.
3. Ze controle hebben over de stem.

De resultaten laten zien dat veel verschillende factoren samenhangen met het niet, gedeeltelijk of wel gehoorzamen van opdrachtgevende stemmen. Sommige resultaten roepen vragen op, zoals bijvoorbeeld ‘Hoe het zit met de relatie tussen jeugdtrauma en zowel gehoorzamen als weerstand bieden?’. Klinisch zijn de resultaten relevant omdat de factoren kunnen worden meegenomen in een cognitief-gedragstherapeutische casusformulering. Zie in het artikel een overzicht met socratische vragen om de factoren te verhelderen.

Gerelateerde berichten