Door Inez Verdaasdonk
Mensen die last hebben van stemmen (auditieve verbale hallucinaties) kunnen baat hebben bij een nieuwe vorm van therapie: met behulp van virtual reality (VR) gaan mensen in gesprek met een digitale avatar van hun eigen, meest vervelende en dominante stem. Eerder onderzoek liet al zien deze therapie kan helpen om de ernst en frequentie van stemmen te verminderen, maar welke mechanismen liggen ten grondslag aan deze effecten? Betere emotie-regulatie misschien?
Onderzoekers vermoedden dat emotie regulatie hier mogelijk een rol in speelt. Problemen hiermee komen veel voor bij mensen met psychose klachten. Eerder onderzoek heeft gevonden dat niet-helpende strategieën om met emoties om te gaan (bijv. expressieve onderdrukking) samenhangen met de ernst en stress van stemmen, terwijl helpende strategieën (bijv. cognitieve herwaardering) samenhangen met betere uitkomsten. Emotionele processen kunnen een rol spelen tijdens sessies met avatar-gesimuleerde stemmen, maar het is onbekend of de behandelingseffecten ook gepaard gaan met bredere veranderingen in de regulering van emoties.
Dit onderzoek is onderdeel van de Deense CHALLENGE studie, waarbij VR-geassisteerde avatar therapie werd vergeleken met een controlegroep (standaardzorg plus aanvullende ondersteuning). 270 mensen met behandelingresistente stemmen werden via loting toebedeeld aan een van de twee condities. Om de rol van emotie regulatie te onderzoeken, hebben deelnemers voor en na de behandeling de Emotion Regulation Questionnaire (ERQ) ingevuld.
De onderzoekers hebben bekeken of veranderingen in emotie regulatie (cognitieve herwaardering en expressieve onderdrukking) de behandeleffecten van VR-avatar-therapie op therapieresistente stemmen konden verklaren. Tegen de verwachting in bleek dit niet het geval: noch toename in cognitieve herwaardering, noch afname in expressieve onderdrukking medieerde de verbetering in ernst en frequentie van stemmen. Wel hing meer herwaardering samen met minder ernstige stemmen aan het eind van de behandeling, maar dit leek geen gevolg van de VR-avatar-therapie zelf.
Volgens de onderzoekers betekent dit niet betekent dat emotionele processen er niet toe doen bij deze behandeling. Zij denken dat de winst eerder zit in heel specifieke, situationele processen: deelnemers leren tijdens de confrontatie met hun avatar dat de stem niet gevaarlijk is, durven minder te vermijden en reageren assertiever. Mogelijk kunnen deze veranderingen in automatische, context-afhankelijke emotionele processen simpelweg niet worden opgepikt door een algemene vragenlijst zoals de ERQ die vooral bewuste, cognitieve aspecten van emotieregulatie meet. Daarnaast is er alleen gekeken naar de ernst en frequentie van hallucinaties, terwijl emotie regulatie mogelijk juist sterker samenhangt met de stress die de stemmen veroorzaken.
Desalniettemin is de bevinding dat deelnemers die beter waren geworden in herwaardering minder ernstige stemmen ervoeren aan het einde van de behandeling hoopvol. Dit suggereert dat het gericht aanleren van herwaarderingsvaardigheden (bijvoorbeeld binnen een langer VR-behandeltraject) de effectiviteit van de therapie mogelijk verder kan vergroten. Om beter te begrijpen wat er tijdens de sessies gebeurt, pleiten de onderzoekers voor vervolgonderzoek dat inzoomt op het moment zelf, met bijvoorbeeld dagboekmetingen of fysiologische sensoren, in plaats van alleen metingen voor- en achteraf.
