Open Dialogue: effectief voor terugvalpreventie en herstel?

Bevindingen van de ODDESSI-trial

Door Inez Verdaasdonk

Open Dialogue heeft de afgelopen jaren wereldwijd steeds meer populariteit gewonnen als alternatief voor crisiszorg, en ook om meer herstel te bereiken. Tot voor kort ontbrak er grondig gerandomiseerd onderzoek, maar er zijn nu eindelijk bevindingen van een serieuze studie. Die vertellen een genuanceerder verhaal.

Open Dialogue werd meer dan twintig jaar geleden ontwikkeld in West-Lapland (Finland), aanvankelijk gericht op mensen met een psychose. Deze zorgbenadering voor mensen in een mentale gezondheidcrisis is zowel een manier van behandelen als een manier om de GGZ te organiseren. Het uitgangspunt van Open Dialogue is dat een crisis zich afspeelt binnen iemands sociale netwerk en dat dit netwerk daarom zo vroeg en goed mogelijk wordt betrokken. Open Dialogue wordt gegeven via netwerkbijeenkomsten waarbij de cliënt, naasten, en twee OD-behandelaren gericht op het ontwikkelen van een gedeeld begrip van de problemen en gedeeld besluit over medicatie, psychologische, en sociale ondersteuning.

Nu, in deze eerste grote gerandomiseerde gecontroleerde studie naar Open Dialogue (ODDESSI), werden 30 groepen huisartspraktijken in Engeland willekeurig toegewezen aan Open Dialogue of de reguliere crisiszorg. In totaal deden 494 volwassenen (54% vrouw, 45% man) mee die zich in crisis meldden bij de GGZ. De meest voorkomende primaire diagnose was depressie (26%), gevolgd door psychotische stoornissen (16%) en persoonlijkheidsstoornissen (16%). Deelnemers werden twee jaar gevolgd om te onderzoeken of Open Dialogue de tijd tot terugval na herstel kon verlengen.

Uit de analyses bleek dat Open Dialogue de tijd tot terugval na herstel niet had verlengd. Na twee jaar had ongeveer de helft van iedere groep geen teruggeval gehad (49% reguliere zorg, 54% Open Dialogue). Daarnaast was er ook geen significant verschil tussen de groepen in het aantal opnamedagen, de kans op herstel, of snelheid of duur van herstel.

Wat vonden de onderzoekers wel? In de Open Dialogue-groep was de kans op een opname of herhaalde crisisverwijzing significant lager dan de controle groep. Daarnaast rapporteerden deelnemers in de Open Dialogue groep een betere algemene gezondheid, meer persoonlijk herstel, en hogere tevredenheid van zorg.

Opvallend genoeg was er geen verschil tussen de twee groepen in de grootte of kwaliteit van het sociale netwerk, terwijl het netwerk geldt als het centrale werkingsmechanisme van Open Dialogue. Daarnaast heeft in het meerdendeel van de netwerkbijeenkomsten geen familie deelgenomen. Daardoor is het moeilijk te zeggen of Open Dialogue als netwerkbenadering in deze studie goed is getoetst, of vooral een vorm van continue, toegankelijke, goed georganiseerde teamzorg. Een andere belangrijke kanttekening bij deze studie is dat gezinsinterventies en psychologische interventies, zoals CGT, in geen van beide groepen standaard werd aangeboden, terwijl dit in Finland wel de norm is bij Open Dialogue.

Kortom, Open Dialogue lijkt de crisiszorg beter te organiseren en prettiger te maken voor cliënten, maar op de primaire doelen deed Open Dialogue het niet beter. Er is geen bewijs gevonden dat het terugval zou verminderen.