Hoe goed herken je jouw eigen stem als jouw stem?
Over bronmonitoring, zelfherkenning en het horen van stemmen
Door Janneke Ferwerda
Wat als het probleem bij stemmen horen niet alleen zit in het verkeerd toeschrijven van ervaringen, maar al eerder ontstaat? Nieuw onderzoek suggereert dat mensen die stemmen horen mogelijk meer moeite hebben om hun eigen stem als hun eigen stem te herkennen.
Auditief verbale hallucinaties, zoals het horen van stemmen zonder externe bron, worden vaak verklaard vanuit problemen in de bronmonitoring. Bronmonitoring verwijst naar het vermogen om te bepalen waar een ervaring vandaan komt: heb ik dit zelf gedacht, gezegd of gedaan, of komt het van buitenaf? Bij mensen die stemmen horen lijkt deze bronmonitoring soms minder nauwkeurig, waardoor zelfgegenereerde ervaringen als afkomstig van een ander kunnen worden ervaren.
Steeds meer onderzoek suggereert echter dat er mogelijk meer aan de hand is. Niet alleen de bronmonitoring lijkt verstoord, maar misschien ook de mentale representatie van het zelf. Hoe goed herken je eigenlijk wat bij jou hoort en wat niet? Hoe goed herken je jouw eigen stem als jouw stem?
De onderzoekers vergeleken mensen met schizofrenie die wel en geen stemmen hadden gehoord met gezonde deelnemers. Alle deelnemers voerden de Self-Other Voice Discrimination Task (SOVD) uit. Zij kregen stemfragmenten te horen die bestonden uit verschillende mengvormen van hun eigen stem en de stem van een onbekende ander. Na elk fragment moesten zij aangeven of de stem meer op henzelf of op iemand anders leek. In een tweede experiment voerde een aparte groep gezonde deelnemers daarnaast een Familiar-Other Voice Discrimination Task uit. Hierbij werd niet de eigen stem gebruikt, maar de stem van een bekende persoon. Op deze manier konden de onderzoekers nagaan of eventuele effecten specifiek samenhangen met de herkenning van de eigen stem.
Alleen patiënten met een voorgeschiedenis van auditief verbale hallucinaties hadden moeite met de Self-Other Voice Discrimination Task (SOVD). Patiënten die nooit stemmen hadden gehoord presteerden vergelijkbaar aan gezonde controles. De gevonden verstoring lijkt daarmee specifiek samen te hangen met stemmen horen.
Daarnaast bleek dat zowel bij patiënten als bij gezonde deelnemers een grotere gevoeligheid voor hallucinaties samenhing met een minder goede herkenning van de eigen stem. Opvallend genoeg gold dit alleen voor de eigen stem. De herkenning van andermans stemmen bleef intact.
Om te onderzoeken of dit effect echt specifiek was voor zelfherkenning, voerden de auteurs ook de Familiar-Other Voice Discrimination Task uit. Hierbij moesten deelnemers onderscheid maken tussen een bekende en een onbekende stem. Er werd inderdaad geen verband gevonden tussen hallucinatiegevoeligheid en prestaties op deze taak. Dit suggereert dat het probleem niet ligt in stemherkenning in het algemeen, maar specifiek in de verwerking van de eigen stem.
De resultaten suggereren dat stemmen horen niet alleen samenhangt met problemen in de bronmonitoring, maar ook met de herkenning van wat bij jezelf hoort. Het gaat mogelijk niet alleen mis bij het toeschrijven van een ervaring, maar al eerder, bij het herkennen van iets als eigen. Opvallend is dat dit patroon niet alleen werd gevonden bij patiënten die stemmen hadden gehoord, maar in mildere vorm ook bij gezonde mensen met een verhoogde gevoeligheid voor hallucinaties. Dit past bij dimensionele modellen van psychose, waarin psychotische ervaringen worden gezien als een continuüm in plaats van een alles-of-niets fenomeen.
Het onderzoek kan worden gezien als een verdieping van de klassieke bronmonitoringstheorie. Waar deze theorie zich vooral richt op het correct toeschrijven van ervaringen, suggereren de huidige bevindingen dat ook de herkenning van wat bij jezelf hoort een belangrijke rol speelt. De herkenning van de eigen stem biedt daarmee een interessante ingang om zowel het onderscheid tussen zelf en ander als de fenomenologie van stemmen horen beter te begrijpen.
